จัดสวนระเบียง

จัดสวนระเบียงในความหมายนี้ครอบคลุมถึงส่วนของบริเวณพื้นที่ที่ยื่นออกจากตัวบ้าน โดยเฉพาะห้องต่างๆ ของบ้าน เช่นห้องนอน หรือห้องน้ำเป็นต้น

ปัจจัยต่างๆ ที่จะต้องคำนึงถึงเพื่อเป็นข้อพิจารณาในการจัดสวนระเบียงคือ

ข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ ระเบียงส่วนที่ต่อออกจากตัวบ้านส่วนใหญ่จะมีพื้นที่จำกัด ทำให้ยากต่อการสร้างสรรค์รูปแบบต่างๆ วิธีที่ง่ายที่สุดที่เราพอจะนึกออกในเรื่องของพื้นที่ที่จำกัดนี้ก็คือ เอาต้นไม้ใส่กระถางมาวางตั้งได้เลย บางครั้งเพียงวางสักสองสามกระถางก็กินพื้นทีไปเกือบหมดแล้ว ปัจจัยในเรื่องพื้นที่ที่จำกัดนี้ทำให้ต้องมีโจทย์ตั้งเป็นคำถามก่อนลงมือจัดว่า ทำอย่างไรจึงจะหลีกเลี่ยงการวางกระถางเรียงกันธรรมดา ซึ่งทำให้ดูเรียบเกินไปและดูไม่มีอะไรดึงดูดสายตา
ข้อจำกัดเรื่องของสภาพอากาศ สภาพอากาศเป็นปัจจัยสำคัญ เพราะมีผลต่อการเลือกชนิดของต้นไม้มาปลูก เนื่องด้วยระเบียงส่วนใหญ่จะมีข้อจำกัดในเรื่องนี้ เช่น ระเบียงของห้องน้ำ มักจะทึบ อับ อากาศหมุนเวียนไม่ดี หรือไม่มีแสงแดด ยากต่อการเจริญเติบโต หรือการมีชีวิตรอดของต้นไม้ หรือบางครั้งพื้นที่ระเบียงดังกล่าวอาจจะร้อนเกินไป เพราะไม่ใช่ส่วนพื้นดินหรือไม่ได้อยู่ติดพื้นดิน จึงร้อนและแล้งเกินไป และหากมีการปิดกั้นทึบด้วยยิ่งร้อนอบอ้าวหนัก

อาจจะยังมีข้อจำกัดอื่นๆ อยู่อีกบ้าง แต่จะยังไม่กล่าวถึงในที่นี้ มีเพียงตัวอย่างบางมุมในเรื่องของการจัดสวนมาฝากกัน อาจจะไม่ครอบคลุมในเรื่องของการจัดสวนระเบียงทั้งหมด แต่ก็มีประเด็นให้พอเห็นตัวอย่างได้บ้าง

ตัวอย่างสวนระเบียง

เนื้อหาเรื่องการจัดสวนระเบียงในที่นี้จะขอยกตัวอย่างโจทย์การจัดสวนหนึ่งประกอบการอธิบาย

ภาพตัวอย่างระเบียงที่ต้องการจัดสวน

จากภาพตัวอย่างข้างต้น ข้อมูลที่เป็นรายละเอียดสำหรับการจัดสวนนี้คือ

ระเบียงนี้เป็นระเบียงที่แยกออกจากตัวห้อง ที่ใช้เป็นห้องต่างๆ ได้ เช่น ห้องนอน ห้องพระ เป็นต้น
มีพื้นที่ 1.26x1.68 เมตร
ระเบียงนี้ล้อมรอบด้วยผนังทึบ ช่วงผนังทึบสูงประมาณ 2 เมตร มีเพียงด้านบนที่โล่ง อากาศค่อนข้างร้อนในช่วงที่แดดส่อง การระบายหมุนเวียนอากาศไม่ค่อยเต็มที่นัก ประตูที่เปิดออกสู่ระเบียง หรือตรงที่มองจากห้องมายังระเบียงเป็นกระจกใสมองเห็นระเบียงทั้งหมด
ความต้องการในสวนพื้นที่จำกัดนี้คือ มองเห็นต้นไม้เขียวสดชื่น และดูเป็นสวน มีน้ำให้ดูสดชื่นอยู่หนึ่งจุด

โจทย์ที่ตั้งไว้สำหรับการจัดนี้คือ

ต้นไม้ที่จะนำมาใช้ควรเป็นต้นไม้ที่ทนได้ในสภาพที่ร้อนและความชื้นในอากาศต่ำ สามารถอยู่และเติบโตในกระถางได้ดี มีสีสันที่ตัดกันบ้าง และมีรูปร่างระดับไล่เรียงกัน
การจัดวางกระถางจะต้องไม่ดูราบเรียบเกินไปเหมือนเพียงแค่การนำกระถางมาวางเรียงกัน และจะต้องทำให้การจัดวางกลมกลืนกัน
ตำแหน่งของน้ำจะต้องกระทัดรัด ไม่กินพื้นที่ ดูแลรักษาง่าย ไม่เป็นภาระ

การจัดการ
1. ออกแบบ
ก่อนลงมือจัดควรมีการวางแปลนคร่าวๆ เพื่อทีจะได้มีการวางแผนและจัดเตรียมสิ่งที่ต้องใช้ได้ครบถ้วน การวาดแบบแปลนไม่จำเป็นต้องมีความรู้หรือต้องวาดภาพเป็น เราสามารถกำหนดเป็นรูปทรงเรขาคณิตธรรมดาแบบจำลองได้ อย่างเช่นแปลนที่ใช้นี้ก็ทำแบบง่ายที่พอดูเข้าใจเพราะไม่มีทักษะทางด้านการวาดภาพเช่นกัน เพียงแต่ทำเพื่อให้รู้ว่าเราจะมีการจัดวางอย่างไรให้สมดุล

2. ลงมือ
เมื่อความต้องการชัดเจน และวางแผนการจัด หาวัสดุที่ต้องการใช้ได้แล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการลงมือตามแบบที่วางไว้สวนที่จัดเสร็จตามแบบที่กำหนดจึงได้ดังนี้

โดยมีรายละเอียดต่างๆ คือ

ต้นไม้ที่ใช้เลือกชนิดที่มีความทนทาน ดูแลไม่ยาก รับแดดได้ และสามารถปลูกในกระถางได้ เลือกรูปทรงที่ต่างระดับ มีจั๋งไม้สูงสุดในกลุ่มเป็นประธาน สวนที่เหลือเลือกทรงพุ่มและสีจึงได้ ไผ่ออสซี สนเลื้อย ปริกหางกระรอก หนวดปลาหมึกด่าง และหีบไม้งาม

เลือกการจัดการเพื่อให้พื้นที่ดูมีระดับมีสัดส่วนด้วยกางวางพื้นที่ด้วยอิฐมอญมือโบราณสองชั้น วางแทรกขั้นระหว่างกระถาง และอิฐยังสีกลมกลืนกับผนังของห้อง
เลือกกระถางที่ใช้เป็นดินเผาเช่นกัน เพื่อให้ดูกลืนกัน เลือกรูปทรงต่างๆ ตามความเหมาะสม

น้ำในสวน เลือกเป็นโอ่งเคลือบขนาดกระทัดรัดมีอ่างรอง ติดตั้งดูแลและรักษาง่าย

เพิ่มความมีชีวิตชีวา และช่วยกลบเกลื่อนช่องว่างด้วยตุ๊กตาเซรามิกและดินเผา ทำให้ดูมีเรื่องราวมากขึ้นอีกด้วย
ตกแต่งด้วยหิน มีหินก้อนใหญ่เพิ่มความเด่น กรวดแม่น้ำก้อนเล็กฟ้าเทาสีเข้ากับชุดตุ่มน้ำผุด

แม้สวนระเบียงจะมีที่จำกัดและแคบเป็นส่วนใหญ่ เราก็สามารถดัดแปลงเพิ่มเติมให้มีมุมอื่น มีสัดส่วนอื่นเพิ่มได้ในพื้นที่เดียวกัน ตัวอย่างเช่น สวนระเบียงอีกห้อง มีขนาดใกล้เคียงกัน มีรายละเอียดและสภาพแวดล้อมแบบเดียวกัน ต่างกันที่เป็นห้องระเบียงที่ต่อออกจากห้องน้ำ โดยมีประตูกระจกใสกั้น หากใช้เวลาทำกิจกรรมต่างๆ ในห้องน้ำ มองออกไปตรงประตูกระจกใสเห็นสีเขียวๆ ของต้นไม้ก็ช่วยให้รู้สึกสดชื่นผ่อนคลายมากขึ้น แต่หากจะจัดซ้ำๆ แบบเดิมก็อาจจะเบื่อแล้ว ลองมาดูกันว่าทำอะไรได้อีกบ้าง

หากมองจากภาพข้างต้นจะเห็นว่าในสภาพห้องระเบียงแบบเดียวกันมีบางมุมมองที่เปลี่ยนไปคือ

จากภาพข้างต้นแนวคิดการเลือกต้นไม้ยังเหมือนเดิมคือเลือกที่ทนร้อนและแล้งได้ แต่ไม่ได้ดูที่การไล่ระดับอาจจะมีขนาดใกล้เคียงกัน และให้มีสีตัดกันบ้าง ไม่ต้องมีไม้ประธานหลัก

การจัดวางหินและกระถางยังเหมือนเดิมใช้อิฐมอญมือโบราณช่วยในการเล่นระดับ

การตกแต่งเพิ่มบรรยากาศ ใช้ตุ๊กตาดินเผาช่วยแต่งเติมช่องว่าง และทำให้ดูมีเรื่องราว เปลี่ยนจากหินก้อนใหญ่เป็นของไม้กลมนอนพาด เปลี่ยนสีของหินจากแนวหวานสว่างออกเป็นสีเหลืองและน้ำตาลให้กลมกลืนเข้ากันเป็นแนวธรรมชาติ

และนี่คือที่สำคัญที่สุดเป็นุดเด่นของสวนนี้คือการสร้างสัดส่วนเพิ่มเติมในพื้นที่จำกัดนี้ ก็คือการทำระแนงเพิ่มเติมด้านบนเพื่อทำเป็นซุ้มไม้เลื้อย

ไม่ลืมเตรียมทางเชื่อมต่อข้นไปบนระแนงให้ไม้เลื้อยขึ้นไปได้

จากภาพที่เห็นกระถางยังว่างเปล่าเตรียมรอปลูกไม้ที่ต้องการให้เลื้อย ที่เลือกไว้คือม่านบาหลี เมื่อเลื้อยพาดขึ้นไปแล้วก็จะมีสายรากอากาศห้อยยาวลงมาเป็นธรรมชาติเพิ่มเสน่ห์ให้สวนระเบียงข้างห้องน้ำนี้ได้ไม่เบา